Motivatie en zelfbepaling bij mensen met een licht verstandelijke beperking
Om gemotiveerd en tevreden met het leven te zijn, zijn drie psychologische basisbehoeften van belang: het ervaren van autonomie, verbondenheid en competentie. In dit proefschrift is onderzocht in hoeverre voor mensen met een lichte verstandelijke beperking deze basisbehoeften ook samenhangen met meer tevredenheid met hun leven en meer motivatie in de dingen die ze doen. Dit promotieonderzoek werd door Noud Frielink vanuit Dichterbij uitgevoerd bij de Academische Werkplaats leven met een Verstandelijke Beperking (Tranzo, Tilburg University). Prof. dr. Petri Embregts (AWVB) en prof. dr. Carlo Schuengel (VU) waren de promotoren.
Lees hier de Nederlandse samenvatting van het proefschrift.
Zelf-Determinatie Theorie (ZDT)
Het doel van dit proefschrift was om de toepasbaarheid van de Zelf-Determinatie Theorie (ZDT) bij mensen met een lichte verstandelijke beperking te onderzoeken. De ZDT als theoretisch denkkader zou bij kunnen dragen aan het verbeteren van ondersteuning, gezondheid en subjectief welbevinden. Binnen de ZDT worden drie psychologische basisbehoeften centraal gesteld, namelijk autonomie, verbondenheid en competentie. Een sociale omgeving die hierin voorziet, leidt tot welbevinden en autonome motivatie voor het uitvoeren van activiteiten.
In dit onderzoek is een meetinstrument ontwikkeld om mensen met een lichte verstandelijke beperking op een betrouwbare manier te vragen naar hun ervaring van autonomie, verbondenheid en competentie. Ook is er een training ontwikkeld op basis van motiverende gespreksvoering om mensen met een licht verstandelijke beperking vanuit zichzelf te motiveren om het gebruik of misbruik van middelen te veranderen.
PBVB als meetinstrument
Met behulp van de PBVB kan in kaart worden gebracht in hoeverre de basisbehoeften autonomie, verbondenheid en competentie bij mensen met een licht verstandelijke beperking bevredigd worden. Maar ook in hoeverre iemand frustratie ervaart op deze gebieden. Zo kan de behandeling en hulpverlening effectief worden aangepast op de behoeften van de persoon.
Aan de hand van de 24 items wordt er een score gegeven op zes verschillende schalen:
Autonomie bevrediging
Autonomie frustratie
Verbondenheid bevrediging
Verbondenheid frustratie
Competentie bevrediging
Competentie frustratie
Bestel de vragenlijst
De PBVB is af te nemen bij volwassenen vanaf 18 jaar met een lichte verstandelijke beperking of zwakbegaafd niveau van functioneren.
De uitkomst van deze vragenlijst kan inzicht geven waar de ondersteuning van een cliënt zich op kan richten. Ervaart een cliënt een gebrek aan verbondenheid met de mensen in zijn omgeving, zal daar de focus liggen. Ervaart iemand veel frustratie op het gebied van autonomie, dan kan er gewerkt worden aan meer leerkansen, verantwoordelijkheid en eigen initiatief. Geeft een cliënt aan dat zijn of haar behoeften in het ervaren van competentie vervuld zijn, dan zit deze cliënt in leerkansen, ontwikkelmogelijkheden, complimenten, doen waar je goed in bent, waarschijnlijk op zijn plek.
Behoeftebevrediging en -frustratie in kaart brengen is van onschatbare waarde voor de praktijk
Motiverende gespreksvoering
Uit dit onderzoek blijkt dat het mogelijk is om de autonome motivatie van cliënten te vergroten. In dit geval ging het om de motivatie om af te kicken. Als er sprake is van autonome motivatie, dan is de kans van slagen van behandeling groter. Voor begeleiders is het belangrijk om de principes van motiverende gespreksvoering te kennen en toe te kunnen passen.
Sterker dan de kick
Om de motivatie van cliënten vóór behandeling te vergroten werd gebruik gemaakt van de training ‘Sterker dan de kick’. In deze training wordt gebruik gemaakt van de principes van motiverende gespreksvoering. Het is de aanbeveling om de training in te zetten vóór de behandeling van verslavingsproblematiek.
