De wereld in kleine stapjes groter maken

7 apr. 2026 om 10:00

Hoe geef je iemand een betekenisvol leven als hij niet met woorden kan vertellen wat hij belangrijk vindt? Bij mensen met ernstige meervoudige beperkingen draait alles om zintuiglijke beleving. Begeleider Jeanien Gloudemans en gedragsdeskundige Ria van den Broek vertellen hoe zij inspelen op die wereld en groei mogelijk maken.

Mensen met ernstig meervoudige beperkingen (EMB) ervaren het leven in het hier en nu. Begeleider Jeanien Gloudemans van activiteitencentrum ’t Veld in Uden spreekt daarom liever van tijdsbesteding dan dagbesteding. “Deze cliënten functioneren op een ontwikkelingsleeftijd van ongeveer één of twee jaar”, vertelt Jeanien. “Daardoor beleven ze de wereld volledig via hun lichaam en hun zintuigen. Het is aan ons om daarop in te spelen.”

Belang van voorspelbaarheid

“Wil je de cliënten leren kennen, dan kijk je naar mimiek, lichaamshouding, spierspanning, eetpatronen, schrikgedrag, enzovoort”, vertelt gedragsdeskundige en orthopedagoog Ria. Voor cliënten zelf is voorspelbaarheid erg belangrijk. Jeanien: “We willen dat hen zo min mogelijk ‘overkomt’, en dus creëren we rust en veiligheid in alles wat we doen. Dat begint al door iedere dag hetzelfde lied te zingen, steeds op hetzelfde moment. Dat helpt ze te herkennen wat er gaat gebeuren.”

Groei en ontwikkeling

Ondanks hun beperkingen maken deze cliënten ontwikkeling door. Jeanien en Ria vertellen over ‘klikjes’: verbanden die cliënten leren (onbewust), vaak na eindeloze herhaling. Via zulke patronen herkennen ze bijvoorbeeld dat er muziek volgt als ze Jeaniens gitaar zien. Maar zélf aangeven wat ze willen leren, kunnen ze niet. “Ze zijn afhankelijk van hun omgeving”, knikt Jeanien. “Daarom werk ik zo graag met ze. Het is enorm waardevol én nodig om juist hen aandacht, warmte en liefde te geven.”

Nieuwe prikkels

Jeanien legt uit hoe ze voorzichtig werken met nieuwe prikkels om de belevingswereld te vergroten. “Een eerste keer schommelen kan spannend zijn, want een cliënt weet niet wat er gaat gebeuren. Zoals ze ook niet zomaar begrijpen dat ze gaan drinken als er een beker op tafel komt. Ze moeten het eerst ervaren. Maar vaak zorgt herhaling van een nieuwe prikkel wel voor een fijne sensatie. En hoe klein de stappen ook lijken, ze zijn van onschatbare waarde.

Een cliënt die leert om zelf eten van een vork af te happen, neemt regie, ervaart eigenwaarde en vergroot zijn wereld.” Jeanien vertelt over een cliënt die graag voelt en proeft met zijn handen. “Op een dag namen we een pak vanillevla mee. Textuur, temperatuur, smaak – er kwam zó veel samen. Natuurlijk werd het een smeerboel. Maar het was vooral een prachtig moment met waardevolle sensaties. Iemand zo zien genieten is het mooiste wat er is.”

Details maken het verschil

Goede begeleiding vraagt om precisie én continuïteit. “Ons werk voelt soms als een puzzel, maar vaste begeleiders kennen de stukjes,” zegt Ria. “Je kunt zelfs waarde toevoegen aan alledaagse handelingen, bijvoorbeeld door van routinetaken een belevingsgerichte activiteit maken. Zoals douchen: een droge en natte washand voelen, je hand onder de waterstraal, badschuim ruiken, een lekkere massage van de hoofdhuid als je de haren wast… Zo maak je van een routine een belevenis en halen we het beste uit ieder moment. En daarin zit de winst. In ons vak maken details vaak een wereld van verschil.”

De kansen van AI

De druk op personeel in de zorg is groot. Slimme technologie kan verlichting bieden. Denk aan de Somnox (een hartslagkussen), snoezeltenten en robotzeehond Paro, die cliënten waardevolle ontspanning geven. “Techniek vervangt de menselijke aandacht nooit,” benadrukt Ria. “Maar kan ons wel ruimte geven om iemand extra aandacht, vertrouwen en geborgenheid te bieden.”